تاجیکستان در طول ۳۵ سال دوران مبارک استقلال دولتی، دستاوردها بدون شک زیاد دارد، اما دریافت صلح و آشتی یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین آن‌ها می باشد.

از پژوهش‌های دانشمندان سیاست شناس و کارشناسان مسائل سیاسی می‌توان چنین نتیجه گرفت که مدل نادرصلح تاجیکان نه تنها اهمیت ملی، بلکه ارزش مهم بین‌المللی نیز دارد و استفادۀ تجربۀ صلح تاجیکان در گوشه های داغ سیاره گواه گفته های بالا است.

اهمیت صلح تاجیکان در آن است که برای دولت تازه استقلال ما و ملت کهن‌بنیاد تاجیک، زندگی آسایشته را تأمین ساخت و به تمام پیشرفت‌های کشورمان زمینۀ استوار گزاشت.

ارزش صلح تاجیکان در آن است که تمامیت ارضی تاجیکستان را حفظ کرد، کشور را از پاره شوی، ملت را از نابودی و پراکندگی نجات داد.

به سخنی دیگر، ارزشمندترین دستاوردی که در آخر هزاره دوم میلادی نصیب ملت تاجیک گردید، استقلال دولتی می باشد، زیرا به قول شاعر: «هیچ نعمت بهتر از استقلال نیست» و بزرگ‌ترین دستاورد ملت تاجیک، این آشتی ملی و صلح میان تاجیکان است.

با امضا شدن سازش‌نامه عمومی استقرار صلح و رضایت جامعه ۲۷ ژوئن سال ۱۹۹۷ در شهر مسکو، معلوم گردید که مردم تاجیک از قدیم‌الایام همیشه جانب دار صلح بودند و این حجت سرنوشت‌ساز به نامه‌ تقدیر ملت تاجیک تبدیل شد و برای خاتمه یافتن جنگ تحمیلی که بیش از سه سال یا دقیق‌ترش ۱۱۷۱ روز ادامه یافت، نقطه آخرین را گذاشت. کاتب وقط گنرلی س.ام.ام. کوفی عنان، که در مذاکرات تاجیکان بارها اشتراک داشت، از جمله گفته بود که: "تجربه صلح تاجیکان سزاوار آن است که همه‌جترفه آموخته شود".

سازش‌نامه عمومی استقرار صلح و رضایت ملی در تاجیکستان، حجماً سند بزرگی نیست. آن همگی از ۴ بند، ۲ صفحه و ۵۲ سطر را تشکیل می دهد. اما از لحاظ ارزش ملی و تاریخی خویش، به شمول بهترین و باارزش‌ترین اسناد مهم سیاسی به شمار می‌رود.

به سخنی دیگر، سازش نامۀ عمومی استقرار صلح و رضایت ملی در تاجیکستان، از لحاظ ارزش فوق‌العاده خود، به اعلامیه استقلال جمهوری تاجیکستان هم بال و هم ردف است. اگر یکی به سرزمین باستانی ما به طور رسمی استقلال و صاحب اختیاری را آورد، دیگر صلح و صفا، آرامی و آسودگی و آشتی و وحدت را دوباره برقرار نمود.

ما به این روز باسعادت، محض با تلاش‌های جان‌فدایانه و خدمت های شایسته فرزند فرزانه ملت تاجیک، امامعلی رحمان رسیده‌ایم. از کارهای بزرگ او کافی است که تنها از همین صلح تاجیکان نام ببریم، که نام امامعلی رحمان در صفحه های دولت‌داری نوین تاجیکان با خط زرین نوشته شود. در واقع، رئیس‌جمهور جمهوری تاجیکستان، امامعلی رحمان، معمار صلح است و به او از جانب مقامات قانون‌گذاری کشور عنوان بلندترین «اساسگذار صلح و وحدت ملی - پیشوای ملت» داده شد، که پاداش خدمت های بی‌سابقه او در نزد خلق و وطن می‌باشد. صلح و آشتی و وحدت ملی وقتی استوار و بی بازگشت می‌شوند که اگر آنها به فرهنگ صلح جامعه تبدیل یابند. محض با ابتکار و تشبث ‌های رئیس‌جمهور تاجیکستان، در کشور ما صلح تاجیکان به فرهنگ جامعه مبدل گردید که از لحاظ اهمیت کمتر از مرحله صلح‌آفرینی نیست، بلکه ارزش بیشتر دارد.

شرایط فعلی، مخالفت ابرقدرت‌ها و چالش‌های جهانی از هر کدام ما و شما تقاضا می‌نماید که به قدر صلح و ثبات، آرامی و آسودگی و وحدت ملی برسیم، آن‌ها را بیش از هر وقت دیگر عزیز و مقدس بدانیم، حفظ نماییم و به حد کمال برسانیم.

باید یادآور شوم که جنگ تحمیلی تاجیکان از ۵ مه سال ۱۹۹۲ آغاز یافته و تا ۲۷ ژوئن سال ۱۹۹۷ ادامه یافت.

من در ابتدای سال‌های نود دانشجو بودم. در شهر نان نبود. برای دریافت یک قرص نان ما گاهی یک شبانه‌روز نوبت می ‌پاییدیم و گاهی گرسنه به درس می ‌رفتیم. بعضاً آدمان ترتیب صف نان را ویران می کردند. نوبت بسیار طولانی بود و فرماندهان (قوماندان‌ها) به آسمان تیراندازی می‌کردند یا نان را کم می‌آوردند و زود تمام می‌شد. امروز شکرانه، همه جا سیری و فراوانی است، حاضر صدها نوع نان می‌فروشند و فراوانی است. این نعمت بی‌بهای صلح است و ما باید به قدر آن برسیم. شکرانه کنیم، که در تاجیکستان صلح و امنیت برقرار است. محض همین نکته هارا به نظر گرفته، دوشنبه، پایتخت تاجیکان را «شهر صلح» انتخاب کردند.

یا مثالی دیگر. در سال‌های جنگ، وقتی که ما دانشجو بودیم، پس از ساعت دو نقلیات شهری عموماً کار نمی‌کرد. شهر خالی بود. در شهر قوماندان‌ها حکم‌فرمایی می‌کردند.

امروز، هزاران شکر که نقلیات شهری با نوبت در تمام شبانه‌روز کار می‌کند. شب می گردی یا روز، کسی به کسی کار ندارد. دوشنبه امروز یکی از شهر های امن‌ترین سیاره اعتراف شده است و همه این از برکت صلح و ثبات و وحدت ملی و خدمت‌های شبانه‌روزی پیشوای ملت است.

از خدمت های دیگر برجسته دیگر پیشوای ملت، رئیس‌جمهور جمهوری تاجیکستان، محترم امامعلی رحمان، آن است که محض با تلاش‌های پیوسته و بی‌سابقه او، بیش از ۱ میلیون پناهنده (آواره) به وطن برگردانده شد و در این زمینه، برای آباد کردن جای های خراب گشته مبلغ های معین و مصالح ساختمانی جدا گردید.

پیشوای ملت، وحدت ملی را نامه‌ تقدیر، شرط پیشرفت مملکت، عامل متحدکننده دولت و ملت، و ضامن سرجمعی و خوشبختی امروز و آینده تاجیکستان نامیده‌اند که واقعاً درست است.

وحدت ملی، نه تنها اساس آرامی و آسودگی خلق، بلکه کفالت انکشاف دولت و رشد همه‌جانبه جامعه می‌باشد.

امروز وحدت ملی در محور سیاست داخلی تاجیکستان قرار داشته، یکی از ارکان اساسی استواری دولت می‌باشد و ما – شهروندان را لازم است که در اطراف پیشوای ملت سرجمع شده، برای سبز و شکوفا گردیدن کشور محبوبمان سعی و تلاش ورزیم.

مردم شریف کشور در ظرف ۲۹ سال در فضای صلح و آسایش و وحدت و یگانگی زندگی می‌کنند. وحدت جامعه امکانیت فراهم آورد که خلق تاجیکستان در راه اعمار دولت معاصر دموکراتیک، حقوق‌بنیاد و دنیوی و تشکل جامعه شهروندی قدم‌های استوار گذارد و در کوتاه ‌ترین مدت نتیجه های نظررس را صاحب گردد.

ما امروز از هروقته بیشتر درک می‌کنیم که وحدت در صورتی بی‌گزند و ابدی باقی می‌ماند که هر یک شهروند کشور، منفعت ملی و دولتی را از همه منفعت های دیگر بالا گذارد، برای اتحاد و یگانگی جامعه تلاش نماید، به قدر سرزمین اجدادی خویش برسد و آن را چون مادر خود عزیز و مقدس شمارد.

محض سال ۱۹۹۷ پس از امضا شدن سازش نامه عمومی استقرار صلح و رضایت ملی در تاجیکستان، برای حفظ دستاوردهای صلح، سازمان جمعیتی «حرکت وحدت ملی و احیای تاجیکستان» تاسیس داده شد و از سال ۱۹۹۹ روزنامه «وحدت» تشکیل کرده شد که ۲۷ سال این جانب در فضای اطلاعاتی کشور فعالیت دارد.

امروز با گذشت سال‌ها، ضرورتی احساس می‌گردد که در شهر دوشنبه، آثارخانه مخصوص درباره صلح تاجیکان تأسیس داده شود.

در تاریخ دولت‌داری معاصر تاجیکان، روز ۲۷ ژوئن همچون روز وحدت ملی جشن گرفته می‌شود و برای ملت ما همچون یکی از باارزش‌ترین و مقدس‌ترین عیدهای ملی‌مان اعتراف شده است. این روز واقعاً روز وحدت ملی، هم رأیی، هم‌فکری و یکدلی و همگرایی ملی می‌باشد. روزی که در کشور ما با امضای «سازش نامه عمومی استقرار صلح و رضایت ملی در تاجیکستان» در تاریخ ۲۷ ژوئن سال ۱۹۹۷ صلح و صفا، آرامی و آسودگی، آشتی و وحدت را دوباره برقرار نمود بود. باید به قدر این نعمت رسید و آن را حفظ کرد.

عمرالدین یوسفی، دکتر علوم فیلولوژی، مدیر شعبه تاریخ ادبیات پژوهشگاه زبان و ادبیات آکادمی ملی علوم